Historia światowego żużla pełna jest zawodników, którzy zapisali się złotymi zgłoskami w kronikach tej dyscypliny. Jednym z nich był Leif Ole „Basse” Hveem, uważany za najwybitniejszego norweskiego żużlowca pierwszych powojennych dekad. Był nie tylko wielokrotnym mistrzem Norwegii i krajów nordyckich, ale także mistrzem Europy na długim torze oraz jednym z pionierów nowoczesnych rozwiązań technicznych w motocyklach żużlowych.
Jego życie przypominało scenariusz filmu – od wojennych doświadczeń, przez dramatyczne wypadki, spektakularne powroty do ścigania, aż po przedwczesną śmierć w wieku zaledwie 44 lat. Do dziś pozostaje jedną z największych legend norweskiego sportu motocyklowego.
Początki kariery
Leif Ole Hveem urodził się 29 marca 1920 roku w Oslo. Już jako nastolatek fascynował się motocyklami i w połowie lat trzydziestych rozpoczął starty w zawodach. Początkowo korzystał z motocykli marek Atlas, Rex oraz DKW, by od 1937 roku przesiąść się na maszynę napędzaną silnikiem Rudge o pojemności 350 cm³.
Nie był jednak zwykłym zawodnikiem. Wspólnie ze swoim przyjacielem i mechanikiem Kjellem Samsingiem sam konstruował motocykle, stale udoskonalając ich osiągi. Ta współpraca miała w przyszłości zaowocować powstaniem jednych z najbardziej nowatorskich motocykli swoich czasów.
Startował w barwach NMK – Norsk Motor Klubb Oslo, stając się bardzo szybko największą gwiazdą norweskiego speedwaya.
Wojna przerwała rozwój kariery
Wybuch II wojny światowej i okupacja Norwegii przez Niemcy praktycznie zatrzymały rozwój sportów motorowych w kraju. Okupanci rekwirowali motocykle na potrzeby armii.
Aby uratować swój sprzęt, Hveem rozmontował motocykle na części i ukrył je w stodołach oraz gospodarstwach wokół Oslo.
Sam przedostał się do Wielkiej Brytanii, gdzie służył jako motocyklista-kurier w alianckiej armii. Następnie brał udział w działaniach wojennych we Francji, Holandii i Niemczech. Do Norwegii wrócił dopiero latem 1945 roku.
Po zakończeniu wojny ponownie złożył swoje motocykle i niemal natychmiast wrócił na tor. Choć w Norwegii obowiązywało jeszcze racjonowanie benzyny, motocykle żużlowe korzystały z metanolu, dzięki czemu możliwe było organizowanie zawodów już pod koniec 1945 roku.
Dramatyczny wypadek w 1946 roku
Jednym z najbardziej tragicznych momentów kariery był sezon 1946.
Podczas zawodów na torze Daelenenga w Oslo Hveem z ogromną siłą uderzył w lodową bandę. Upadł na tor, po czym został uderzony przez własny motocykl.
Obrażenia były niezwykle poważne.
Lekarze przeprowadzili skomplikowaną operację, podczas której zszyto uszkodzoną wątrobę oraz usunięto jedną nerkę. Przez kolejne sześć miesięcy jego stan określano jako ciężki.
Podczas rekonwalescencji odwiedził stadion Bjerkebanen jako kibic. Spotkał tam swojego mentora, doświadczonego norweskiego zawodnika Oscara Sagena. Niedługo później Sagen zginął podczas wyścigu po fatalnym wypadku.
Wstrząśnięty Hveem zapowiedział wówczas, że już nigdy nie wróci do ścigania.
Powrót silniejszy niż wcześniej
Los potoczył się jednak inaczej.
Już w 1948 roku wrócił na tor i ponownie zaczął wygrywać najważniejsze zawody zarówno na klasycznym żużlu, jak i na długim torze.
Lata pięćdziesiąte były najlepszym okresem jego kariery.
Gwiazda ligi brytyjskiej
W sezonie 1953 przeniósł się do Anglii, gdzie został zawodnikiem West Ham Hammers.
W barwach londyńskiego klubu startował nieprzerwanie do sezonu 1956.
To właśnie wtedy zapisał się w historii brytyjskiego speedwaya jako pierwszy zawodnik, który przejechał okrążenie brytyjskiego toru ze średnią prędkością przekraczającą 50 mil na godzinę (80,4 km/h).
Rewolucyjne motocykle
W połowie lat pięćdziesiątych Hveem korzystał z motocykli skonstruowanych przez Kjella Samsinga.
Maszyny wyróżniały się:
- nowatorską konstrukcją,
- aerodynamiczną owiewką,
- rozwiązaniami technicznymi wyprzedzającymi swoją epokę.
Dzięki nim Norweg należał do najszybszych zawodników świata.
Kolejny koszmarny wypadek
Jesienią 1955 roku podczas zawodów w Durbanie w Republice Południowej Afryki Hveem ponownie uległ bardzo poważnemu wypadkowi.
Kariera ponownie zawisła na włosku.
Mimo to wrócił do ścigania i właśnie po tym zdarzeniu osiągnął swoje największe sukcesy.
Największe sukcesy
Do najważniejszych osiągnięć Basse Hveema należą:
- mistrz Europy na długim torze (1957),
- kontynentalny mistrz Europy (1953),
- finalista Indywidualnych Mistrzostw Świata 1952 w Londynie (rezerwowy, sklasyfikowany na 17. miejscu),
- 13 tytułów mistrza krajów nordyckich (osiem na długim torze i pięć na żużlu),
- 21 mistrzostw Norwegii (11 na długim torze i 10 na żużlu),
- zdobywca Złotego Medalu dziennika „Morgenbladet” w 1947 roku,
- triumfator prestiżowego Golden Helmet w 1955 roku.
Indywidualne mistrzostwa Norwegii na żużlu
Złote medale zdobywał w latach: 1938, 1940, 1947, 1948, 1949, 1951, 1952.
Ponadto wywalczył srebrny medal w 1950 roku.
Indywidualne mistrzostwa Norwegii na długim torze
Tytuły zdobywał w latach: 1947, 1948, 1949, 1951, 1953, 1955, 1956,
Starty międzynarodowe
Oprócz ligi brytyjskiej reprezentował również Durban Hornets w Republice Południowej Afryki.
Kluby
Norwegia
- NMK – Norsk Motor Klubb Oslo
Wielka Brytania
- West Ham Hammers (1953–1956)
Republika Południowej Afryki
- Durban Hornets (1952 oraz 1955)
Ostatnie lata kariery
Po sezonie 1957 oraz licznych urazach coraz częściej ograniczał starty motocyklowe.
Postanowił spróbować swoich sił w wyścigach samochodowych.
Już wcześniej, w 1950 roku, ścigał się samochodem Cooper-Norton Formuły 3, odnosząc zwycięstwo podczas zawodów w Oslo.
Później startował również samochodami:
- Volvo,
- Ford,
- Porsche.
W 1961 roku odniósł zwycięstwo w wyścigu samochodowym rozgrywanym na lodzie za kierownicą Porsche.
Śmierć
23 lipca 1964 roku, po długiej chorobie, Basse Hveem zmarł w wieku zaledwie 44 lat.
Dostępne źródła zgodnie wskazują, że przyczyną śmierci była długotrwała choroba. Nie podają jednak jednoznacznie miejsca jego zgonu. Nie należy więc przypisywać konkretnej lokalizacji bez potwierdzenia źródłowego.
Jego odejście było ogromnym ciosem dla norweskiego środowiska żużlowego. Straciło ono człowieka, który przez blisko dwie dekady wyznaczał poziom krajowego speedwaya i należał do europejskiej czołówki.
Motocykl, który stał się eksponatem muzealnym
Historia słynnego motocykla skonstruowanego przez Kjella Samsinga miała niezwykły finał.
Pod koniec lat sześćdziesiątych maszyna została odnaleziona we Francji.
Wdowa po zawodniku, Ebba Hveem, odkupiła motocykl i doprowadziła do jego gruntownej renowacji.
Po raz pierwszy po odbudowie pokazano go publicznie podczas finału mistrzostw świata na długim torze w Bjerke w 1971 roku, gdzie przejechał na nim pokazowe okrążenia mistrz Europy Jon Ødegaard.
Następnie motocykl trafił do Norweskiego Muzeum Techniki w Oslo, gdzie pozostaje eksponatem do dziś.
Dziedzictwo
Basse Hveem był jedną z najważniejszych postaci w historii norweskiego sportu motocyklowego. Łączył talent sportowy z pasją do techniki, samodzielnie rozwijając konstrukcje motocykli, które wyprzedzały swoją epokę. Dwukrotnie wracał do ścigania po wypadkach zagrażających życiu, zdobywając kolejne tytuły i budując swoją legendę.
Choć od jego śmierci minęło już wiele dekad, pozostaje symbolem odwagi, determinacji i pionierskiego podejścia do żużla. W Norwegii do dziś jest wspominany jako jeden z najwybitniejszych zawodników w historii tej dyscypliny, a jego osiągnięcia i wkład w rozwój speedwaya pozostają ważnym elementem historii światowego żużla.
