Fatalny wypadek Patryka Budniaka ponownie uruchomił w środowisku żużlowym dyskusję, która wraca zawsze wtedy, gdy sport pokazuje swoje najciemniejsze oblicze. Młody zawodnik po groźnym karambolu trafił do szpitala, przez kilka dni przebywał w śpiączce farmakologicznej, a lekarze zdiagnozowali u niego złamania nóg, miednicy oraz kręgosłupa. Na stadion w Gnieźnie wezwano śmigłowiec ratunkowy, który przetransportował go do szpitala w Poznaniu.

Choć żużlowcy od lat powtarzają, że ryzyko jest wpisane w ich dyscyplinę, dramat Budniaka znów wywołał pytania: czy można zrobić więcej? Czy bezpieczeństwo na torach da się jeszcze poprawić?

Głos zabrali najlepsi zawodnicy świata. Wśród nich Bartosz Zmarzlik, Michael Jepsen Jensen i Leon Madsen. Każdy z nich patrzy na problem nieco inaczej, ale wszyscy są zgodni w jednym — temat wymaga rozmowy, działania i konkretnych decyzji.

Wypadek Budniaka i powrót trudnych pytań

Środowisko żużlowe ma świeżo w pamięci ubiegłoroczną debatę o bezpieczeństwie po groźnym wypadku Taia Woffindena. To właśnie wtedy Janusz Kołodziej rozpoczął intensywną walkę o zmianę sposobu montażu dmuchanych band na stadionach.

Doświadczony reprezentant Polski alarmował, że zbyt często po uderzeniu motocykla bandy unoszą się, tracąc swoją ochronną funkcję. Wsparli go m.in. Tobiasz Musielak oraz Norbert Krakowiak, którzy potrafili nawet odmówić startu, jeśli uznali, że zabezpieczenia są niewłaściwie przygotowane.

Ich presja przyniosła efekt.

Wprowadzono nowe wytyczne nakazujące klubom wkopywanie band w nawierzchnię toru, co znacząco ograniczyło ryzyko ich unoszenia po kontakcie z motocyklem. Jak podkreślają zawodnicy, był to wyraźny krok w dobrą stronę.

Dziś jednak, po wypadku Budniaka, rozmowa znów nabiera rozpędu.

Zmarzlik: potrzebna burza mózgów najlepszych zawodników

Najbardziej konkretną propozycję przedstawił Bartosz Zmarzlik, sześciokrotny indywidualny mistrz świata. Jego zdaniem bezpieczeństwo powinno być omawiane wspólnie przez zawodników z najwyższego poziomu i oficjeli odpowiedzialnych za regulacje.

Nie chodzi o pojedyncze opinie, ale o systemowe zebranie doświadczeń tych, którzy każdego tygodnia ryzykują zdrowiem.

Jak podkreślił:

„Myślę, że musielibyśmy zebrać się w gronie najlepszych zawodników świata, oczywiście nikomu niczego nie ujmując i o tym dyskutować. Zawodnicy z topu mają swoje spostrzeżenia, bo wiele razy o tym rozmawialiśmy, a niektóre z nich są naprawdę ciekawe. Nie ma zawodnika, który wie wszystko, dlatego burza mózgów jest wskazana. Ze słów zawodników naprawdę dużo można wyciągnąć.”

To głos rozsądku i zarazem apel o stworzenie platformy, w której zawodnicy mieliby realny wpływ na kształt zmian.

Michael Jepsen Jensen: problemem może być zbyt szybki sprzęt dla młodych zawodników

Bardzo interesującą diagnozę postawił Michael Jepsen Jensen.

Duńczyk uważa, że współczesny żużel w pewnym sensie sam zwiększył poziom ryzyka, dając wszystkim zawodnikom — także tym mniej doświadczonym — dostęp do bardzo szybkiego, profesjonalnego sprzętu.

Według niego dawniej naturalnym mechanizmem bezpieczeństwa była różnica klas sprzętowych.

Jak tłumaczy:

„Kiedy zaczynałem przygodę z żużlem, mniej doświadczeni zawodnicy mieli gorszy sprzęt, dzięki czemu było mniej upadków, bo jeździli z tyłu. Teraz każdy dysponuje tak samo szybkim silnikiem, a jeśli któryś zawodnik ma mniejsze umiejętności, to rodzi niebezpieczeństwo, bo nie każdy potrafi kontrolować motocykl w danych okolicznościach. Wszystko dąży do profesjonalizacji, także żużel. Obecnie mamy świetny produkt, ale wszyscy zdajemy sobie sprawę, że nigdy nie będzie w stu procentach bezpiecznie.”

To kontrowersyjna, ale niezwykle trafna uwaga. Współczesny żużel stał się bardziej profesjonalny, ale jednocześnie każdy zawodnik może dziś dysponować sprzętem o niemal identycznym potencjale.

Nie zawsze idzie za tym jednak doświadczenie.

Żużlowcy wiedzą, że ryzykują

Mimo wszystkich apeli zawodnicy nie uciekają od prawdy: ten sport nigdy nie będzie całkowicie bezpieczny.

Jepsen Jensen mówi o tym otwarcie:

„Moglibyśmy ulepszyć wiele rzeczy i jestem przekonany, że tak będzie. Niestety nie możemy zapominać, jaki uprawiamy sport. Nie unikniemy groźnych wypadków, to niemożliwe. To część tej gry, którą jako zawodnicy akceptujemy. Oczywiście w Formule 1 siedzi się praktycznie w klatce. Będąc na motocyklu tak się nie da.”

Podobnie patrzy na sprawę Leon Madsen, który podkreśla wyjątkowy charakter tej dyscypliny:

„Trudno cokolwiek zrobić, bo jeździmy na motocyklach bez hamulców. Żużel jest, był i będzie niebezpieczny. Taki jest urok tego sportu, a my to akceptujemy. W Formule 1 poprawili bezpieczeństwo i u nas również nad tym pracują, ale z tyłu głowy wiesz, że wyjeżdżając na tor możesz stracić zdrowie. To czyni ten sport także wyjątkowym.”

To słowa brutalnie szczere, ale właśnie taka jest rzeczywistość speedwaya.

Kontrowersje wokół nowych opon

Osobnym tematem, który coraz częściej pojawia się w kontekście bezpieczeństwa, są opony.

Od obecnego sezonu w Polsce obowiązuje stosowanie ogumienia dętkowego, które miało poprawić bezpieczeństwo zawodników. Problem w tym, że w mistrzostwach świata i większości lig zagranicznych nadal używa się opon bezdętkowych.

To oznacza, że zawodnicy muszą niemal z dnia na dzień zmieniać sposób jazdy i reakcję motocykla.

Bartosz Zmarzlik nie ukrywa sceptycyzmu:

„Nowe opony wprowadzają pewnego rodzaju zamieszanie, ale taką mamy pracę i musimy się do tego dostosować. Na pewno jeździ się na nich inaczej. Czy to krok w stronę poprawy bezpieczeństwa? Moim zdaniem nie, bo bezpieczniej w ogóle nie jest.”

Jeszcze mocniej problem opisał Michael Jepsen Jensen:

„Nowe opony w ogóle nie są bezpieczniejsze. Największym problemem jest to, że w Polsce używamy innych opon niż w mistrzostwach świata, a także innych imprezach poza granicami Polski. Opony bezpośrednio stykają się z torem, a przez to muszę mieć z tyłu głowy jak zachowa się motocykl w danych warunkach. Mogę jechać na tym samym motocyklu w sobotę, co w piątek, ale na innych kołach i oponach, a to diametralna różnica. W piątek mój motocykl może reagować inaczej niż w sobotę, a ja podczas wyścigu ciągle muszę o tym myśleć. To niebezpieczne, bo proszę pamiętać, że jedziemy 120 km/h bez hamulców, a na reakcję mamy ułamki sekund. Cokolwiek się dzieje, sprzęt powinien być jednolity wszędzie. Wchodząc w łuk musimy w stu procentach ufać temu, na czym siedzimy. Przez rotację opon nie zawsze tak jest.”

To argument, którego trudno zignorować.

Jeśli zawodnik nie ufa motocyklowi w stu procentach, ryzyko wzrasta.

Granice bezpieczeństwa

Wypadek Patryka Budniaka po raz kolejny przypomniał wszystkim, że żużel balansuje na cienkiej granicy między widowiskiem a dramatem.

Zmiany są potrzebne. Być może kolejne będą dotyczyły torów, sprzętu, procedur lub szkolenia młodych zawodników.

Jedno wydaje się pewne: głos zawodników musi być słyszany mocniej niż dotąd.

Bo choć całkowitego bezpieczeństwa w żużlu nigdy nie będzie, każdy krok, który może ograniczyć ryzyko, jest wart podjęcia. A po dramacie młodego Budniaka środowisko znów musi odpowiedzieć sobie na pytanie, ile jeszcze można zrobić, zanim wydarzy się kolejna tragedia.

Zdjęcie: publiczny FB FIM Speedway Grand Prix