Marian Curyło urodził się 21 grudnia 1930 roku w Tarnowie, zmarł 26 czerwca 2002 roku, mając 72 lata. Zapisał się w historii miasta jako jeden z pionierów żużla w Tarnowie, współtwórca sekcji speedwaya oraz jej zawodnik w pierwszych, przełomowych latach istnienia Unii Tarnów. Jego biografia jest nierozerwalnie związana z narodzinami i rozwojem „czarnego sportu” w grodzie Leliwitów.
Choć karierę zawodniczą rozpoczął stosunkowo późno, bo w wieku 27 lat, to jego wpływ na rozwój tarnowskiego żużla wykraczał daleko poza statystyki torowe. Był jednym z tych, którzy sprawili, że Tarnów znalazł się na żużlowej mapie Polski.
Tarnów przed żużlem – zanim pojawił się czarny sport
Historia polskiego żużla sięga początków lat 30. XX wieku. Za symboliczny początek rywalizacji uznaje się zawody rozegrane 7 sierpnia 1932 roku w Mysłowicach, traktowane dziś jako pierwsze indywidualne mistrzostwa Polski. Tarnów na swój debiut musiał jednak poczekać znacznie dłużej.
Na początku lat 50. w Tarnowie istniały dwie sekcje motocyklowe. Jedna działała przy Unii Tarnów i skupiała się na turystyce motocyklowej, druga – funkcjonująca w ramach PZM – organizowała rajdy oraz zawody motocrossowe. Wyścigi na torze żużlowym nie były wówczas przedmiotem realnego zainteresowania żadnej z nich.
„Marian, robimy w Tarnowie żużel” – moment przełomowy
Przełom nastąpił latem 1956 roku, gdy zrodziła się idea powołania sekcji żużlowej we współpracy z Zakładami Azotowymi w Mościcach. Głównym inicjatorem był 26-letni wówczas Marian Curyło, który po latach tak wspominał tamten moment:
„Gdzieś latem 1956 roku, podczas polowania na kaczki w okolicy Wierzchosławic postanowiłem porozmawiać z dyrektorem Henrykiem Gładeckim. Udane polowanie było odpowiednim momentem do tej rozmowy (…) Dyrektor wysłuchał mnie uważnie, ale nigdy nie wiedział meczu żużlowego i nie miał zupełnie pojęcia o co w tym wszystkim chodzi. Postanowiliśmy, że pojedziemy do pobliskiego Rzeszowa na jakieś zawody. We wrześniu znaleźliśmy się na stadionie Resovii. Dyrektor Gładecki połknął haczyk, zawody żużlowe zrobiły na nim ogromne wrażenie i powiedział: Marian, robimy w Tarnowie żużel!”
To zdanie stało się symbolicznym początkiem tarnowskiego speedwaya.
Ojcowie żużla w Tarnowie
Curyło był inicjatorem, ale realizacja projektu wymagała wsparcia wielu osób. Kluczową rolę odegrał dyrektor Zakładów Azotowych Henryk Gładecki, który zapewnił środki finansowe. Istotne znaczenie mieli także:
- Jan Zdebik – honorowy prezes Unii Tarnów,
- Jan Wiśniewski – prezes klubu,
- Stanisław Kieć – gospodarz stadionu.
Pierwszym kierownikiem sekcji został Tadeusz Drewniak, a w prace organizacyjne zaangażowani byli m.in. Michał Martyniuk, Julian Styś, Kazimierz Włodarczyk, Władysław Zwierzyński, Wilhelm Gdowski i Roman Sanduła. Od początku zawodom towarzyszyli spikerzy Roman Osuch i Stanisław Sumara.
Budowa toru w Mościcach
Decyzja o budowie toru zapadła szybko. Wiosną 1957 roku rozpoczęto prace na stadionie w Mościcach. Do realizacji zadania wyznaczono 30 pracowników Zakładów Azotowych, a roboty prowadzono w systemie dwuzmianowym.
Tor powstał na bazie istniejącej bieżni lekkoatletycznej. Usunięto warstwę ziemi, wypełniono podłoże dolomitem (ok. 100 ton), następnie zastosowano żużel gruboziarnisty i drobny. Niezwykle istotna była pomoc działaczy Stali Rzeszów – Teofila Kępki, który nadzorował budowę, oraz Tadeusza Kaisera, udostępniającego dokumentację techniczną.
Pierwsze treningi i debiut ligowy
24 marca 1957 roku tarnowscy zawodnicy, a wśród nich także Marian Curyło, rozpoczęli treningi w Rzeszowie. W ciągu dwóch tygodni zdobyli licencje, spełniając wymagania formalne i sportowe. Pierwszym trenerem zespołu był Eugeniusz Nazimek, którego Adam Gomółka opisał słowami:
„Był to wyjątkowy człowiek – wykonywał pracę bezinteresownie, jak się to wówczas mówiło – społecznie, był do dyspozycji w każdej chwili, nie tylko wówczas w Rzeszowie, ale przyjeżdżał do Tarnowa na każdy telefon…”
Historyczny debiut ligowy miał miejsce 21 kwietnia 1957 roku w Krośnie przeciwko AMK Kraków. W jednym z opisów spotkanie zakończyło się zwycięstwem Unii 34:18, w innym – porażką 18:34; faktem pozostaje, że był to pierwszy oficjalny mecz ligowy tarnowian.
Uroczyste otwarcie i szybkie sukcesy
22 lipca 1957 roku odbyło się uroczyste otwarcie toru w Mościcach. W towarzyskim meczu Unia Tarnów pokonała Spartę Wrocław 37:17, co wywołało ogromny entuzjazm wśród kibiców.
Już po kilku latach istnienia tarnowski zespół awansował do najwyższej klasy rozgrywkowej. W 1960 i 1967 roku Unia Tarnów rywalizowała w najwyższej lidze, walcząc o Drużynowe Mistrzostwo Polski.
Marian Curyło – zawodnik Unii Tarnów
Marian Curyło przez dziewięć sezonów, począwszy od 1957 roku, nieprzerwanie reprezentował barwy Unii Tarnów. Był jednym z filarów zespołu w jego pionierskim okresie i uczestnikiem największych sukcesów drużyny.
W trakcie kariery wystąpił w 127 meczach ligowych, startował 495 razy, zdobywając 825 punktów oraz 2 bonusy (dane niepełne). Jego średnia biegowa z całej kariery wyniosła 1,671 pkt/bieg.
Najlepszy sezon zanotował w 1958 roku na trzecim poziomie ligowym – 2,267 pkt/bieg. W sezonie 1960, już w najwyższej lidze, osiągnął średnią 1,093 pkt/bieg.
Statystyki Mariana Curyły
Dane podstawowe:
- Data urodzenia: 21 grudnia 1930 r.
- Miejsce urodzenia: Tarnów
- Data śmierci: 26 czerwca 2002 r.
- Wiek: 72 lata
Kariera sportowa:
- Klub: Unia Tarnów
- Lata gry: 1957–1965
- Sezony: 9
Statystyki ligowe:
- Mecze ligowe: 127
- Biegi: 495
- Punkty: 825
- Bonusy: 2 (dane niepełne)
- Średnia kariery: 1,671 pkt/bieg
Najlepsze sezony:
- 1958 (III liga): 2,267 pkt/bieg
- 1960 (I liga): 1,093 pkt/bieg
Zdjęcie tytułowe: unia.tarow.pl. Na prowadzeniu para Curyło-Tomczyszyn (1958 r.)
